ناراحت مىكردند مثل اظهار اينكه عزير پسر خدا است و اذيتهاى كعب بن اشرف هم گفته‌اند و مسيحيها مىگفتند عيسى پسر خدا است و سوّمين عضو آفريننده ها است و مشركين مكّه مردم را بجنگ با مسلمين وادار مىكردند . طبرى : چون مسلمين در برابر اين اذيتها مىخواستند تلافى كنند به اين جمله هاى « إِنْ تَصْبِرُوا وَتَتَّقُوا » كه دنباله ى كلمات « اذى كثيرا » است آنها را آرام كرده است . روح البيان : در معنى اين دو جمله يعنى : از همه چيز دست بشوئيد و به خدا گريزيد تا نيك و بد نزد شما يكسان شود . شعر بدى را بدى سهل باشد جزا اگر مردى احسن الى من اسا فخر : در معنى اين دو جمله : صبر از زياده روى در دنيا جلوگيرى مىكند كه چون با كسى مقاومت كردند باز او هم تلافى مىكند و پيوسته جدال و زيادروى بر - قرار خواهد بود . و تقوى وسيله ى جلوگيرى است از تجاوزات معنوى و اخلاقى پس با اين دو جمله بآداب دنيا و آخرت راهنمائى شده است و چون صبر تحمّل ناگوارى - ها است و تقوى احتراز از ناروا است صبر را مقّدم داشته است كه چون چيزهاى ناگوار تحمّل شد پس از آن از چيزهاى ناشايست خوددارى ممكن مىشود . « ذلِكَ مِنْ عَزْمِ الأُمُورِ » 186 طبرى : يعنى صبر و تقوى وسيله ى توانائى بر كارهاى مهمّى است كه از طرف خدا به شما فرمان رسيده است . ابو الفتوح : يعنى صبر و تقوى از كارهاى خوب و حقيقى و جدّى است ، عطا گفته است : يعنى از حقيقت ايمان است و جهت اينكه كارهاى حقيقى و جدى را عزم مىنمايند چون با عزم و آهنگ انجام مىشود نه بسهو و بىخبرى . مجمع : يعنى از كارهائى است كه درستى و پيشرفت و يا صواب و رشد آن معلوم است ، و بعضى گفته‌اند : يعنى از كارهاى محكم است . سخن ما : 1 - جمله ى « توفّون » كه نظر امام فخر را نوشتيم به نظر ما معنى وفا و انجام و به اندازه ى خود رساندن را مىفهماند نه تكميل نواقص كه قسمتى در پيش